દાદા ઉગમશી ટૂંકી જીવનગાથા
દાદા ઉગમશીની ટૂંકી જીવનગાથા
જૂનાગઢમાં આવેલા ગીરનાર પર્વતની ઉપર ગુરુદત્તના પર્વતની પૂર્વ દિશામાં ધંધુસર નામનું ગામ આવેલું છે. આ ગામમાં મેઘવાળ સમાજના વણકર જ્ઞાતિના પરિવારમાં હરિરામ ભગત રહેતા હતા. તેઓ સતત પરમાત્માના નામસ્મરણમાં સમય પસાર કરતા અને આંગણે આવતા સાધુ-સંતોની સેવા કરીને આનંદ મેળવતા હતા. તેમના પિતાનું નામ ખોડીદાસ અને માતાનું નામ મધુબાઈ હતું. મધુબાઈનું પિયર કચ્છના અંજાર ગામે હતું; તેમના માતા-પિતાનું નામ ભુદરભાઈ અને રાજુબેન હતું. મધુબાઈ બાળપણથી જ પરમાત્માની ભક્તિ સાથે જોડાયેલા હતાં અને તેમના લગ્ન પરમાત્માપ્રેમી હરિરામ ભગત સાથે થયા હતા.
એકવાર મધુબાઈ અને હરિરામ જમવા બેઠા હતા ત્યારે બે સાધુઓ આવ્યા. તેમણે સાધુઓને જમાડ્યા. સાધુઓએ મધુબાઈને આશીર્વાદ આપીને કહ્યું કે તેમના ઘરે પુત્રનો જન્મ થશે અને તેનું નામ ઉગમશી રાખવું. સાધુઓએ બાળકની કેટલીક વિશેષ નિશાનીઓ પણ જણાવી હતી—તેનો ડાબો હાથ ટૂંઠો હશે, જ્યારે જમણા હાથનો પંજો સંપૂર્ણ હશે અને તેમાં શંખ, ચક્ર તથા ગદાની રેખાઓ હશે. તેના પગની રેખાઓમાં તેત્રીસ કરોડ દેવતાઓની રેખાઓ અંકિત હશે એવી પણ માન્યતા હતી. આ બાળકનો પૂર્વજન્મ અષ્ટવક્ર મુનિનો હોવાનું પણ જણાવાયું છે.
આ આશીર્વાદ આપનાર સાધુના વેશમાં આવેલા ગુરુ દત્તાત્રેય અદૃશ્ય થઈ ગયા. ઉગમશીનો જન્મ થયા પછી તેઓ બાળપણથી જ પ્રભુસ્મરણ કરવા લાગ્યા અને મુખેથી “ઓહં” શબ્દનો ઉચ્ચાર કરતા હતા. તેમના કપાળ પર ઉર્ધ્વપુંડ્ર તિલક હતું. ઉગમશી પાંચ વર્ષના થયા ત્યારે હરિરામ અને મધુબાઈ તેમને લઈને ગીરનાર પર ગુરુદત્તની જગ્યાએ ગયા. ત્યાં સાકરનો પડો અને શ્રીફળ અર્પણ કરીને ઉગમશીના વાળ ઉતારવાની વિધિ પૂર્ણ કરી અને બાળકને ગુરુદત્તના ચરણે મૂકી માતા-પિતા ધંધુસર પરત આવ્યા.
સવા મહિના બાદ ગુરુદત્ત સાધુનું રૂપ ધારણ કરીને ઉગમશીને લઈને ધંધુસર આવ્યા અને હરિરામ તથા મધુબાઈને બાળક સોંપીને અદૃશ્ય થઈ ગયા. ઉગમશીની સાત માસની ઉંમરે જાલંધરનાથ “અલખ નિરંજન” શબ્દ બોલતા હરિરામના આંગણે આવ્યા. ઉગમશીએ જાલંધરનાથને દંડવત્ પ્રણામ કર્યા.
જાલંધરનાથે બાળકને જીભ બહાર કાઢવા કહ્યું અને તેની જીભ ઉપર અમૃત મૂકીને તે પીવા કહ્યું. આ અમૃત ગ્રહણ કર્યા પછી ઉગમશીને ત્રિકાળ જ્ઞાન પ્રાપ્ત થયું હોવાનું પુસ્તકમાં વર્ણવાયું છે. ત્યારબાદ સંત ઉગમશીએ ભક્તિનું ઊંડું જ્ઞાન પ્રાપ્ત કરીને લોકોને સાચો ભક્તિમાર્ગ બતાવવા સૌરાષ્ટ્ર, ગુજરાત, મેવાડ અને મારવાડ સહિતના પ્રદેશોમાં પ્રવાસ કર્યો અને લોકોને ઉપદેશ આપ્યો.
જીવનના અંતિમ સમયમાં તેઓ ધંધુસર પરત આવ્યા. સાધુ-સંતો તથા ગતગંગાને બોલાવી જમાડ્યા અને પોતાના હાથમાં શ્રીફળ તથા સાકરનો પડો લઈને સમાધિ લીધી.
દાદા ઉગમશી મેઘવાળ સમાજના સંત હતા, પરંતુ તેમના જ્ઞાન અને ભક્તિથી અનેક રાજાઓ અને મહારાણીઓએ પણ બોધ મેળવ્યો હોવાનું પુસ્તકમાં જણાવાયું છે. આટકોટના રાજા લાખાને પણ તેમણે બોધ આપ્યો હતો. રાજા લાખા સાથે જોડાયેલા પ્રસંગો અને તેમની આધ્યાત્મિક પરિવર્તનની કથા લોકપરંપરામાં આજે પણ પ્રસિદ્ધ છે. લાખા સંતોની હરોળમાં આવ્યા અને મહાન સંત તરીકે જાણીતા થયા; તેમના અને લોયણના ભજનો આજે પણ લોકોમાં ગવાય છે.
🌿 દાદા ઉગમશીનો સંત સંદેશ
જાતિ કે સામાજિક ઓળખ કરતાં ભક્તિ અને જ્ઞાનનું મૂલ્ય મોટું છે. ગુરુકૃપાથી અંતરમાં જાગેલું જ્ઞાન જ્યારે જીવનમાં ઉતરે છે, ત્યારે વ્યક્તિ પોતાનું જ નહીં પરંતુ અનેક લોકોનું જીવન પણ પ્રકાશિત કરી શકે છે.
🙏 દાદા ઉગમશીને જય.
સંતમાર્ગ
વાંચો • વિચારો • જીવો 🌿